Sosyoloji psikoloji ve ekonomi en güzel ne ile anlatılır diye sorsalar,bu soruya artık vereceğim cevap paradır.Hatta para daha fazlasını da anlatabilir;aşkları, iyiliği,hastalıkları vs. Roman,tam olarak bir paranın bir dönemi her açıdan anlatması üzerine kuruludur.Vezneden çıkıp insanlar arasında dolaşmaya başladığı an hikaye de başlar ve bu hikayede en çok paranın egemenliğindeki dünya görülür.
1932’de tefrika edilen roman,dönemin en küçük kâğıt parası olan 1 lira üzerinden,dönemin neredeyse her kesimini, insan ilişkilerini,sosyal hayatını,adetlerini,ekonomisini, yapılarını ve ciğerci,berber,çamaşırcı gibi mesleklerini aktarır.İlk olarak bir emeklinin cüzdanına giren para,adeta 1930’lu yılların olaylarının ve her kesiminin ve bu kesimlerin hayatlarının fotoğrafını çeker. Bazen rüşvetle,bazen haklı kazançla,bazen görevini tam yapmayan bir doktora verilmesiyle elden ele gezen bu 1 lira ile birçok hayata şahit olunur.Paranın insan üzerindeki etkisi vurgulanır.Romandaki bazı ayrıntılar çok büyük şeyleri anlatır. Örnek vereceğim: Bir emeklinin maaşıyla yapmak istedikleri ve yapamadıkları,hem anlatıldığı dönemdeki ülkenin ekonomisini hem de insanın para ile olan ilişkisini yansıtır.Bazen hayallere yetemeyecek kadar küçüktür,bazen bir ırgatın günlüğüdür,bir hastanın ilaç parasıdır,bazen karı koca arasında kavga sebebidir.
Yazar,farklı sosyal katmanları bu 1 lira ile bir araya getirmiş olur.Tefeciden doktora, hayatını kurtarma çabasındaki bir çamaşırcı kızından emekliye,yasak ilişki yaşayandan kumarbaza,gündelikçi rençberden memura,imamdan poker oynayan müteahhide,her kesimden kişinin cebine giren 1 lira öyle şeylere şahit olur ki tedavülden kalkmak ister.
Romanda kimler ve neler yoktur ki;para elden ele gezdikçe kumarhaneler, sokaklar,muayenehaneler,ofisler,varlıklı ve yoksul evler,batakhaneler,dükkanlar ,çeşitli iş yerleri,meydanlar,evler dönemin atmosferinde yansıtılır.Tek bir lira için birbirini bıçaklayanlar gibi hikayeler, hırslar okunur.
Bir gündelikçi rençberin köyüne gidişiyle, 1lira İstanbul dışına çıksa da şehre döner.
Anlatıcısı 1 lira olan ve 1 liranın tedavüle girişiyle başlayıp kendisi için bir kurtuluş olduğunu düşündüğü bir sonla biten serüven,etkileyici bir dille aktarılır.
hernevikitap 