Yazar,1900 yılında Servet-i Fünun’da yayımlanan romanını ustam dediği Halit Ziya’ya ithaf eder.
Mehmet Rauf, meşrutiyetin hemen ardından Mehasin adlı renkli kapaklı aylık bir dergi çıkarır. Bir yıl ömrü olan derginin ardından yıllar sonra Süs dergisini çıkarır.Mehasin ve Süs kadın dergileridir.Süs, rakiplerine karşı yenilir.
Gönlünde her daim tiyatro eseri yazmak yatar;çok dener fakat hep başarısız olur.Amca Bey oyunu başarıya ulaşmış tek tiyatro oyunudur.Bu oyunsa bir adaptedir.
Yazar,romanlarında aşk konusunu işler.Romanlarındaki kişiler varlıklıdır,konakta köşkte,yalıda yaşayan roman karakterleri iyi eğitim görmüş karakterlerdir.Eylül romanı,Boğaziçi betimlemeleri ile süslüdür ve aynı zamanda bir ruh çözümlemesi romanıdır.Bu ayrıntısıyla edebiyatımızda ruh çözümlemesi yapan psikolojik tahlil içeren ilk romandır.
Eylül,bir kara sevda romanıdır.
Yazarın kitaplarında kendi karakterinden de izler vardır.Eylül romanındaki Necip karakterinin duyguları,hayatı yazarın hayatı ile örtüşür.Mehmet Rauf tutkuludur.Kadınlara düşkündür,cinselliği eserlerinde öne çıkarır,cinsellik Eylül romanında yoktur,romanda bedensel değil,kalp ile bir tutku vardır.
Romanda yer alan aşk yaşanmaz.Necip Bey,evli olan Suat Hanım ve Süreyya Bey’in aile dostudur.Necip, Suat’a değer verir; lakin bu değer git gide bir aşka dönüşür.Necip,bu aşkı içine gömer.Bir gün Suat’ın eldivenini çalar,ardından rahatsızlanır ve bu eldiveni sayıklar.Suat ise eldivenin tekini ona çıkarır ve verir.Okur olarak bu ayrıntıyla anlarız ki Suat’ta Necip Bey’e karşı hisler beslemektedir.Bu aşk,kişilerin kalbinde yaşar.İkisi de birbirine büyük bir aşkla bağlanmıştır. Mevsimin dönmesiyle yaşamları konakta sürmeye başlar.Suat ve Necip içlerindeki aşkın yükünü,acısını taşırlar.Dayanmaya çalışırlar.Konak bir gün yanar.İçeride Suat Hanım bulunmaktadır.Necip Bey,içeriye dalar ve ikisi de alevler içinde yanar.Eylül romanından sonra bu konu birçok kez işlenmiştir.Bir aşk üçgeni kurulur ve iki kişi bazen karısına,bazen kocasına,bazen de dostuna ihanet etmeden içlerinde aşkın acısıyla yaşarlar.Kimisi aşkını dillendirir,kimisi hiç dinlendirmez.Sadece iki kişinin bildiği ama yaşanmamış aşklar edebiyatımızda Eylül romanından sonra sıkça işlenmişir.Bazen bu aşıkların taraflarından biri büyük fedakarlıkta bulunur.Bazen bu aşklar intihar ile sonuçlanırvb.
Roman,Boğaziçi’nin anlatımıyla,İstanbul’un anlatıldığı dönemindeki çayırların betimlenmesi ile eşsiz bir tat bırakır.
hernevikitap 