Düzyazı türünün tarihsel gelişimini kapsamlı bir biçimde ele alırken Düzyazı Kuramı kitabı ayrıca düzyazının yapısal özelliklerini inceler.Düzyazı gelişimini sunarken,sanatın işlevini,eserin ne olduğunu tanımlar.Düzyazının,edebi türlerin gelişiminin nedenlerini açıklar.
Düzyazı Kuramı,1915 -1930’lu yıllarda Rusya’da çalışmalar yapmış ve Rus Biçimciliği ismiyle anılan kuramın lideri Viktor Şklovski’nin,roman teorisini kendi kuramsal görüşleri açısından ele aldığı on yazıdan oluşturulmuş bir seçkidir.
Rus Biçimcilerine göre hayat ve hayatın içindeki olaylar bir yazarın eserini ortaya koyabilmesi için kullandığı ham maddelerden başka anlam ifade etmez.“Syuzhet” kavramının açıklamasını yapıp,inşasını hayli örnekle anlatır.Syuzhet kurgulama teknikleri ele alınır.Kitap,Teknik Olarak Sanat başlığı altında sanatı,imgeyi açıklar.Bu bölüm ve her bölümde yazarların eserlerinden örnekler verilir.Yabancılaştırma birçok yazarın metinlerinden örneklerle ,alıntılarla aktarılır.
Viktor Şklovski,Syuzhet inşa etme bölümünde sanatın genel yasası olarak;engelleme ve yavaşlatma tekniklerini görür.Bu teknikleri detaylı biçimde açıklar.Kademeli yapı ile yavaşlatma tekniğini yine örnek metinlerle ele alır.
Kitapta farklı ulusların halk edebiyatı üzerine incelemeler bulunur.
Bir yavaşlatma tekniği olarak “çerçeveleme” tanımlanır ve incelenir.Kurgunun yapısının da anlatıldığı kitapta bir hikayenin hikaye olabilmesi için sadece harekete değil aynı zamanda karşıt harekete de ihtiyaç duyduğunun altı çizilir.
Don Kişot’un Yapılışı başlığı altında,Cervantes ve Don Kişot incelenir.Sherlock Holmes ‘ta Conan Doyle’nın genel şeması aktarılır.Kitap,en basit syuzhet inşa etme şeklinin ilerleyici ya da kademeli gelişmeyle olacağını belirtirken,kademeli yapınınsa genellikle döngüsel yapıyla sonuçlandığını vurgular. Hata üzerine kurulmuş öykü,koşutluğa dayalı hikayeler,gizem romanı örneklerle açıklanır.
Laurence Sterne’in Tristram Shandy romanı üzerinden açıklamalar yer alır.
Antropozofik teori kitabın konularından biriyken, Bely’nin katkıda bulunduğu bu teori yazarın eserlerinden örneklerle anlatılır.
ALINTILAR
Bir sanat eseri,bir arada olan şeylerin uyumsuzluğu sonucu meydana gelir.
Çok sayıdaki hikaye”hatalar” üzerine inşa edilir.
Pratik zihin,mümkün olduğu ölçüde,genele yayılmış,her şeyi kapsayan formüller yaratarak genelleştirmeler arar.Sanat,tam tersine somut olana duyduğu özlemle kademeli br yapıya, genel ve bütünleşmiş bir biçimde olanı bile özelleştirmeye dayalıdır.
Bir sanat eseri,diğer sanat eserlerinin geçmişine ve onlarla ilişkilendirilmeye karşın algılanır.Bir sanat eserinin biçimi,ondan önceki var olanlarla olan ilişkisi ile belirlenir.Bir sanat eserinin içeriği sürekli olarak manipüle edilir,izole edilir, “sessiz”leştirilir.Parodiler dışında bütün sanat eserleri ya benzeşik olarak ya da bir modele karşıt olarak yaratılır.
hernevikitap 