Yayınevinin “Türk Edebiyatında Tefrika Roman Tarihi 1831-1928” projesine ait birçok kitabı okudum.Proje zamanında tefrika edilip sonra kasıtlı ya da kasıt olmadan kitaplaştırılmamış, unutulmuş,unutturulmuş tefrika eserleri günümüze ulaştırıyor.Yayınevi bu projede bazen hiç bilmediğimiz yazarlarla bizi tanıştırırken,bazen de yakından tanıdığımız bir yazarın daha önce karşılaşmadığımız bir eseriyle buluşturuyor.Proje sayesinde Türk edebiyatı tarihinde adı geçmeyen pek çok yazar gün yüzüne çıkıyor.Pakize’de yazarı Behice Ziya Kollar’da o yazar ve eserlerdendir ki edebiyat tarihimizde adı geçmeyen aynı kaderi yaşayan Fatma Fahrünnisa ve Belkıs Sami Boyar’ı (Halide Edib’in kardeşi)bu çalışma sayesinde tanıdım.Yazarı hakkında çok fazla bilgi sahibi olunmayan,hatta gerçek bir olayı anlatıp anlatmadığı konusunda muallakta kalınan Kesik Baş Cinayeti ve yazarı olduğu düşünülen Ziya ile de bu titiz çalışma sayesinde tanıştım.İlginç bir polisiye /dedektif romanıydı.
Maarif Dergisi’nde yayımlanan Pakize,on altı tefrikadan oluşur.Bir kadın tarafından yazılmış ilk romanlarımızdandır.Fatma Aliye ile birlikte ilk kadın çevirmenlerimizden olan Behice Ziya’nın, salon hayatını o güne kadar anlatılanlardan çok farklı bir bakış açısıyla anlatan, otobiyografik izler taşıyan Salon Köşelerinde romanı yazarının, salon hayatında hayli tecrübeli olan Safveti Ziya’nın kardeşi olma ihtimali bulunmaktadır.Safveti Ziya’nın kalemi de salon hayatındaki varlığı da ,şıklığı da ve kendisinin Büyükada’da düzenlenen bir baloda tüm şıklığıyla kalp krizi geçirerek ölmesi de çarpıcıdır.
Fatma Aliye Hanım’ın,Zafer Hanım’ın,Behice Ziya Kollar’ın ve birçok Osmanlı /Türk edebiyatı ve dergi kadın yazarının kalemi Tanzimat ve sonrasındaki kadın hareketine dayanır.Fakat Pakize romanı bir farklılık barındırır;karakteri hayli güçlü bir kadındır,baskın bir karakterdir.Birçok şeyi okuyan,eleştiren,yerli, yabancı gazete ve dergileri takip eden,düşünce yazıları yazan,dik başlı bir kadındır. Romanda günlük ve mektup ayrıntıları kullanılırken,batılılaşma eleştirilir.Dönemin en çok işlediği konulardan biri olan kadının özgürleşmesi,kimlik kazanımı,küçük yaşta evlendirilmesi gibi meseleler romanın içindedir.Okumaya düşkünlüğü neticesinde bir gazetede okuduğu yazı onu yazarın peşinde sürükler;bu platonik,saplantılı bir aşka dönüşür.Eylül 1895 Mart 1896 arasında tefrika edilerek yayımlanan romanın yazarı Behice Ziya Kollar,ilk kadın gazetecilerimizdendir. Kadınların aydınlanması için sadece roman değil,makale de yazan ve okuyan Fatma Aliye’nin karakteri,bu yönü Pakize karakterine adeta sirayet etmiştir.Fakat Pakize ne çabalar içindeki Refet’tir, ne Muhadarat romanındaki Fâzıla’dır,ne de Belkıs Sami Boyar’ın aldatılan,bunu kabul etmeyen ama evliliğini belli bir noktaya kadar sürdüren,göze alışı yansıtan Ferhunde’sidir.Üç kadın da biri yoksulluk, biri aldatılmayı kabullenmeme,diğeri iradesi dışında evlendirilmesiyle bir kadının ilk aşkından vazgeçip başka bir erkeğe aşık olabileceğini göstermesi gibi özellikleriyle çok güçlüdürler.Fakat bu güçlerini ya kötü bir karakterin varlığı ya yoksulluk ya irade dışında yapılan bir evlilik ya da ihanet gibi koşullar belirler.Oysa Pakize’nin gücünü koşullar belirlemez.Yahut dik duruş içinde bulunduğu güç şartlarla belirlenmez . Pakize’ nin özgür kişiliğe sahip olması,seçimi kendisinin yapması, taleplerini reddedebilmesi,bir yazara tutkuyla bağlanabilmesi onu farklı kılar.Bir kadın olarak tutkusunun peşinden gider.İçinde yıllarca bu tutkuyu yaşar.Sonu da belirttiğim karakterlerin sonundan farklıdır.Örneğin Refet amacına ulaşır.Pakize ise amacına göreceli bir biçimde ulaşır.Çünkü onun meselesi aşktır ve mevzubahis aşk olunca neyin başarılı,mutlu bir nihayet olduğu tartışılır. Bana göre Pakize’nin vardığı nokta;arzusundan vazgeçmeyecek kadar aşkta güçlü duruşudur.Bu vazgeçmeyiş,onun kendi kendine yaşadığı bir karardır.Zaten aşkı da platoniktir.
Pakize’nin bir erkeği istemesi,onu içinde yaşatması,yaptığı evliliği, yazma ve okumaya bakış açısı,dönemin yaşantısını reddetmesi,aşk uğruna bedenini hırpalaması ve sevdiği Rıfat’ı içinde yaşatma biçimi hayli etkileyici bir dille yansıtılır.
hernevikitap 