Cumhuriyet ideolojisini,inkılapları ve ilkelerini,reformlarını yansıtan,bu anlamda da yeni Türkiye’nin oluşumuna katkıda bulunan Hayat Mecmuasında çok defa resimli olan tarihle ilgili yazıları yayımlanır. Kütüphanemde bu mecmuanın hayli sayıları var ve o sayıların bazılarında Ahmet Refik’in tarihle ilgili makaleleri bulunur.
“Tarihi Sevdiren Adam”lakabını alan Ahmet Refik’in Eski İstanbul (1553- 1839) kitabı 15 ile 19.yy arasında İstanbul’un gündelik yaşamına,sosyal hayatına,dini yaşamına,yönetimine dair birçok bilgiyi barındırır.Bu bilgilerin çoğu ilginçtir.
Kitap “Yeni Saray”, “Şehir Hayatı, ,Mesireler,Kahveler,Meyhaneler”, “İstanbul’da Asayiş Meselesi”, “Meskûkât ve Belediye İşleri”, “Su,Ekmek,Et,Odun,Kömür”,”Sanayi,Ticaret, Gümrükler”,“Gayrimüslimler ve Ecnebiler” olarak yedi ana başlıktan oluşur.Her bir başlık anlatıldığı dönemi birçok açıdan yansıtırken,bölümlerde birçok çizim yer alır.İlk bölümde Eski ve Yeni Saray’ın yapımı,Fatih Sultan Mehmet’in saraydaki tutumlu yaşamı,tutulan mutfak kayıtlarına göre nelerin ne kadar ve hangi maliyetle yenildiği vb ayrıntılar ve 17. yy’da yine saraydaki yaşamın ayrıntıları anlatılır.
İkinci bölümde İstanbul’un 16.yy’da Kanuni tarafından imar edilişi,genişlemesi,neden genişletildiğine dair bilgiler verilir.”Beyoğlu” adının kaynağı açıklanırken Ayazpaşa,Piyale Paşa gibi yerlerin de neden bu isimleri aldığının bilgisi verilir.Bu bölümde Osmanlı’nın farklı zamanlarındaki bahçelerine,mesirelerine, İstanbul’da ilk kahvehanelerin açılması kanununa da değinilir.Ayrıca Türkiye’nin tütünle tanışması ve tütünden çıkan yangınlar bu bölümün konularındandır.Kahvenin ve tütünün yasaklanması ardından ilerideki dönemde tütün ve kahve vergisinin devletin en mühim gelir kaynağı oluşu işlenir.Meyhaneler de bu bölümünün konusudur.Bu konuda kitap çok güzel ayrıntılar barındırır.Reşat Ekrem Koçu’nun İstanbul’daki meyhane anlatımlarını da burada anmak isterim.
İstanbul’da Asayiş Meselesi kitabın üçüncü bölümüdür ve en ilginç satırlara sahiptir.Dördüncü bölüm olan Meskûkât ve Belediye İşleri on altıncı yüzyıldan on dokuzuncu yüzyılın başlarına kadar olan yılları kapsarken,şehrin ticareti,iltizam işleri ve paranın değeri işlenir.Yine aynı dönem aralığındaki İstanbul Belediyesi ayrıntılı bir biçimde aktarılır.Özellikle yangınlar,yangınlara karşı alınan önlemler,inşaat işleri,şehrin su ihtiyacı ve buna yönelik çalışmalar,şehrin mimarisi ve mimarları,kaldırımlar,sokakların temizliği vb konular ilginç ayrıntılar barındırır.Su konusu daha kapsamlı biçimde beşinci bölüm olan Su,Ekmek,Et,Odun,Kömür bölümünde ele alınır.Altıncı bölümde dışarıdan mal alınmadığı için mahalli sanatların ilerleyişi incelenir.Özellikle kumaş imalatı üzerinde durulur zira en çok ilerleyen imalattır.On sekizinci yüzyılda sırmaya,süse ilginin artmasıyla,ziynete düşkünlüğün fazlalaşmasıyla sırmalı kumaşın imalatının yasaklanması,sadece üç şehirde imalata izin verilmesi gibi ilginç ayrıntıları barındırır.16. yy’da Yahudilerin elinde olan İstanbul ticareti ve gümrük bu bölümde yer alır. Kadın ve erkek esirlerin satılışı da ayrıntılı biçimde işlenen bu bölümün başka bir konusudur.Yedinci bölümdeyse İstanbul’da yaşayan gayrimüslimler işlenir,kendilerine verilen izinler,giyim kuşam kuralları,kendilerinden yasaklananlar vb ayrıntılar yer alır.
Osmanlı kayıt tutar ve yazar birçok bilgiyi de bu kayıtlardan da yola çıkarak aktarır.
hernevikitap 