Milli edebiyat akımı yazarlarımızdan olan Anadolu’nun birçok yerinde öğretmenlik yapan Halide Nusret Zorlutuna edebiyatımızın çok önemli kalemlerinden biri olan Emine Işınsu ‘nun annesidir.Emine Işınsu adı edebiyatımızda ilk olarak annesinin yazdığı Bir Devrin Romanı kitabında geçer.Zorlutuna,“Kars’ta bir ışık gibi Işınsu hayatımıza doğdu”şeklinde ifade eder.Emine Işınsu’nun kalemindeki tasavvuf,tasavvufi kişilerin biyografileri gibi ayrıntıları annesinden mirastır.Yani anne bir yazarın,ileride yazar olacak kızına şahsi yaşantısıyla kattıkları vardır.Emine Işınsu,sıklıkla kitaplarında hadisler kullanır;bu da tasavvuf kaleminin ayrıntılarındandır.Bu özelliklerini annesi Halide Nusret Zorlutuna’nın dindar,muhafazakar, İslam’a hayran olan ve tasavvufa meraklı yanı inşa eder.
Halide Nusret Zorlutuna daha önce bahsettiğim ilk romanı Küller’i on dokuz yaşındayken kaleme alır.
Bu kitap,yazarın hayatının ilk otuz yıllık anılarından,birçok konudaki gözlemlerinden oluşur.Domaniç Dağlarının Yolcusu kitabının yazarı, uğruna intihar edilen şair Şükufe Nihal ile dostluğunu,yazar ve şairlerle olan mektuplaşmalarını, çocukluğunu,meslek hayatındaki anılarını,öğretmenliğine ait ayrıntıları, eşi Aziz Bey ile olan evliliğini anlatan kitap,yeni neslin hatalardan ders çıkarması amacını da yüklenir. Mücadelenin,zorluklara karşı direnmenin önemini vurgular.Dönemin edebiyat çevresine ait bilgiler kitabın önemini artıran ayrıntılardan biridir.İstibdat Dönemi, Trablusgarp Savaşı,31 Mart Olayı,Birinci Dünya Savaşı,Balkan Savaşı Meşrutiyet’in ilanı,1909 Ermeni ayaklanması,Sultan Reşat’ın tahta çıkışı,Birinci Dünya Savaşı sırasında savaş vurgunculuğu,Birinci Dünya Savaşı sırasında İstanbul’un yaşantısı,cumhuriyetin ilanı, cumhuriyet ile ülkenin geçirdiği süreçler,yenilikler kitabın kapsadığı zamanlardır.Tüm bu süreçleri aydın ve muhafazakar bir görüş çerçevesinde aktarır.
Anadolu’ya hem aşkından kaçış,hem de görev aşkıyla giden Çalıkuşu’nun Feride’si bir kurgu karakterken,Bir Devrin Romanı’ndaki,Cumhuriyetin ilk öğretmenlerinden olan Halide gerçek bir kahramandır,karakterdir.
Yazarın çocukluğu, gençliği,etrafındaki edebiyat çevresi ve hayatı cumhuriyet öncesi gerçekleşen büyük olaylarla ve cumhuriyet ilanıyla ve cumhuriyetin ilanından sonraki olaylarına paralel olarak işlenir.Kitabın tarihi bir yönü vardır yazarın hayatıyla beraber tarihe tanıklık ederiz.Ayrıca anlatıldığı dönemlerdeki siyasi yaşama sosyal yaşama ait ayrıntılar kıymetlidir.
1900’lü yıllarda milliyetçilik edebi hareket haline dönüşür;konu ve mekân artık Anadolu’dur,Anadolu insanıdır.Milliyetçilik akımının kökleri aslında çok daha eski olan Osmanlı Yunan Savaşı sırasında milli duygularını açık bir dille anlatan Mehmed Emin ile 1897 yılına dayanır.Milliyetçilik hareketi Anadolu’ya yönelimi doğurmuştur.Cumhuriyet Dönemi edebiyatında aydın Anadolu ile tanışır.Anadolu insanı anlatılır.Halide Nusret Zorlutuna’da Anadolu’nun coğrafi özelliklerini vurgulayan bir yazardır.Anadolu insanını çektiği çileleri işler.
