Mahmut Yesari,Ömer Seyfettin’in hikâyeleri için şöyle söyler:“Ondan evvel küçük hikâye tatsız, yavan bir şeydi.Edebiyat -ı Cedidecilerin küçük hikâyeleri lisan itibarıyla cıvık,kozmopolit, mevzu noktainazardan da daha toy,çocukçaydı.”
Ömer Seyfettin’den birçok öykü okudum.Bu kitabındaki öyküleri ağırlıklı olarak “milli değerlerin halka yansıtılması,hatırlatılması ve bu hatırlatmanın neden yapıldığı” temelinde incelemeye çalışacağım.Yazarın tarihi konu edinen öyküleri zaten kitabın içeriğini oluşturur; dolayısıyla “Yeni Lisan”dan,cocukluk temasından,tebessüm ettiren Ömer Seyfettin’den pek bahsetmeyeceğim.
Ömer Seyfettin,Balkanlar’ın acısını yaşamış ve Osmanlı’nın adım adım,an be an yıkılışını gözlemlemiş,hissetmiş ve bunun üzerine fedakârlıkla ilgili ve insanların cesaretini taze tutmak için milli değerlerin topluma güç olması adına konusunu tarihten alan hikâyeler yazmıştır. Milli değerleri ve vatan sevgisini üst seviyeye çıkarma hedefi olan bu öykülerde,geçmişin destansı kahramanlıkları yer alır.Bu kitaptaki bazı hikayeler kurgusunu ve konusunu destanlardan da almıştır. Başını Vermeyen Şehit hikayesi, Peçevi Tarihi’nde yer alan destanın unsurlarından yararlanmıştır.Bu hikâyelerin kahramanları,yazarın kurgusuyla birleşince ideal,vatan sevgisi barındıran,örnek alınacak kişilere dönüşür.Türk halkının kendine olan güvenini,motivasyonunu yerine getirme amacı bulunan bu hikâyelere,anlatıcısı her açıdan örnek sayılacak özelliklere sahip Ferman hikâyesi örnek verilebilir. Kahramanlık,Ömer Seyfettin’in tarih konulu hikâyelerinde en çok işlenen temadır.Bu doğrultuda yazılan hikâyesinde de babası haksız yere idam edilmiş Tosun Bey,cesareti ve hızlı yapısıyla kahramandır. Aynı zamanda devletin kendisi için aldığı karara da boynu kıldan incedir;onu büyüten baba yadigarının “ devlet ve padişahın için canını ver” sözünü yerine getirir.
Milli bilinci küçük bir çocuğun gözünden ise “Bir Çocuk: Aleko” hikâyesinde aktarır.Milli kimliğin değerini,en zor şartlarda bile kimliğini haykırmanın değerini aktaran hikâye,vatan için kendini feda etmeyi,kaçıp gidebilecekken düşman karargâhını yok etme amacıyla girilen fedakarlığı anlatır.Küçücük bir bedende taşınan dev bir milli bilincin hikâyesidir.Ali,Rumlar içinde kimliğini saklar ve Rumların verdiği bir mektubu İngiliz paşasına götürmekle görevlendirilir ve Ali bu görevi milleti için gerçeklestirir,milletine hizmet eder;Cephede Türk paşasına mektubu götürür. Ardından kendini Rum gibi gösterip tekrar düşman tarafına geçer ve düşmanın yaptığı hain planı, düşman karargahında canı pahasına bozar.
Teselli hikâyesinde devlete ve millete bağlılık aktarılırken,devletin de yönetimindeki kişilere adil oluşu anlatılır.
Tarihi konulu hikâyelerde,yazar geçmişin başarısını, gücünü hatırlatır,olaylar genellikle Osmanlı’nın parlak döneminde geçer.Buradaki amaç ataya saygı ile eskiden yaşayan kahramanların millet bilincinde yaptıkları fedakârlıkları hatırlatmakla duyguları perçinlemek ve tükenmekte olan ülke nefesine soluk katmak ve inancın dirilmesini sağlamaktır.Kitapta yer alan Kütük hikayesi de bu bilinçle yazılmış diğer bir hikaye olup yine kahraman bir karaktere sahiptir; düşmanın mert ve cesur olanını seven Arslan Bey, düşman ordusundan kaçanlara aman vermeyen bir yapıya sahiptir.Hikaye düşmandan kaçmanın alçaklığına değinirken,askeri bir zeka sayesinde savaşta geçen bir olayı anlatır.Bir başka askeri başarıya ve bu başarının nedenlerine dikkat çeken Vire hikâyesi yine ana karakterinin stratejiyi iyi yapması,cesaret göstermesi,koşulları iyi tanımasıyla ve değerlendirmesiyle kahraman bir yapıdadır.Vire,Balkanlarda geçer.Topuz,kitabın bir başka hikâyesidir ve bir elçi üzerinden Türk onur ve gururunu anlatır.Zekânın kazandığı, savaşmadan stratejinin kazandığı,cesaretin en üst seviyede olduğu hikâyelerdir.Türklük duygusunu yüceltirken Türk’ün zekasıyla yapabileceklerinin yeri geldi mi nasıl korkutucu,sarsıcı ve şaşırtıcı olduğunu işler.
Hürriyet Gecesi hikâyesi kitaptaki diğer hikâyelere göre soyut bir dille yazılmıştır ve felsefe izleri barındırır.Yazar sorar; “ Meşrutiyetle hürriyeti alkışlayanlar,kutlayanlar, yarın ne yapcak?” aydın kesime bir yandan eleştiri de bulunur.Manayı bulmadan coşkuya kapılanlara bir eleştiride bulunur.
Çerçeve hikâye tekniği ile yazılan Kaç Yerinden? hikayesinde içinde bulunulan durum romantize edilir ve içinde bulunulan 1. Dünya Savaşı yılları ile tezatlığı aktarılır.Asıl kahramanlığın cephede bulunmak olduğu öne çıkarılır.Kahramanlar şiirlerde anlatılanlar değil,cephede olanlar,gazi olanlar,şehit olanlardır.
Forsa hikayesinde bayrak sevgisi ve bayrağa saygı işlenir. Aynı ölçüde vatan sevgisi de hikâyede merkezdedir.
Şehitlik makamını irdeleyen Başını Vermeyen Şehit hikâyesi,savaşan halka güç vermek,şehitlik makamının önemini vurgulamak ve milli duyguları yüceltmek amacı taşır.Pembe İncili Kaftan devlet ve millet için bir fedakârlık yapılıyorsa bunun karşılıksız olması görüşünü yansıtır. Devletten her zaman alınmayacağını biraz da devlete verilmesi gerektiği düşüncesini irdeler. İdeal,fedakâr, kendini milletine adamış bir başka karakter de Doğan Bey’dir ve Büyücü hikayesinde karşımıza çıkar. Bilim adamı olan Doğan Bey,kendini bileme adayıp dış dünyadan kendini soyutlamıştır vebilim ile milletine fedakarlık içinde hizmet eder.
Ömer Seyfettin’in askeri dehayı, vatan sevgisini ve mutlak fedakârlığı merkezine alan tarihi hikâyeleri, çökmekte olan bir imparatorluğun küllerinden milli bir bilinç uyandırma çabasını derinlemesine gözler önüne serer.
hernevikitap 