Abdülhamid’in bir döneminin ana hatlarından biri olan baskıcı ,yasaklı rejimini birçok açıdan okudum.Jurnalciliğin sebep olduğu hayatların dramını vb. Fakat aynı rejime komediyle bakmak az rastlanan bir durum.Yasaklar nasıl ihlal edilir!İhlal edilirken hangi komik durumlar ortaya çıkar,bu üslupla,bu bakış açısıyla istibdat dönemini çok az kitaptan okudum.O kitapların en önemlilerinden biri.
Tarih sadece tarih kitaplarından anlaşılmaz.Tamamen kurgu haricinde kalan konusu tarih olmasa da bir dönemi yansıtan gözleme dayalı yazılmış, yazarının romanında yahut hikayesinde anlattığı dönemde yaşamış olmasıyla kuvvetlenen tahlil ve delillerle yazılmış kitaplardan da tarih adına büyük edinim kazanılır.Her şeyden önce tarih kitaplarından öğrenilenler anlaşılır.Misal herhangi bir otelin,terzinin,gezinti yerinin anlatıldığı dönemdeki ismi,yeri, eşyaları vs ne kadar gerçekse anlatılan atmosfer,siyasi iklim ve buna bağlı hadiseler de o kadar gerçektir.İnsanların Sarayburnu diyemediği,yasaklı kelimelerden dolayı yeni deyimler bulmak zorunda olduğu bir dönemi iki karakterin konuşmasından algılayabiliriz.Bu gerçektir. Yaşanmıştır yani tarihtir.Bu konuyla ilgili fikrimi Zülfü Livaneli’nin “Kaplanın Sırtında” kitabından bahsederken daha uzun belirtmiştim.Dileyen olursa okuyabilir.
Yazar bir İstanbul anlatıcısıdır Bunu romanlarının,hikâyelerinin içinde büyük bir ustalıkla yapar.Eski İstanbul’un Kâğıthane,Feneryolu,Çamlıca ,Çiftehavuzlar,Velifendi gibi yerlerini,çeşitli pazarlarını ,çarşılarını,meyhanelerini, sokaktaki yumruk mezesi meyhanelerini eserlerinin içinde bulundurur.Kel Hasan’ın tiyatrosu,kantocular,dönemin ünlü oyuncuları,şarkıları ve türküleri edebiyatının içindedir.İstanbul’un kenar mahallesi kadar yüksek tabakası da yazdıklarında yer alır.Bohçacı kadınlar,fuhuş yapanlar,odalıklar,tulumbacılar,esnaflar vb.Tüm bu kişiler ve bu kişilerin başından geçenler farsa yakın bir dille aktarılır.Komiktir, eğlencelidir bir o kadar da gerçeği yansıtır.Gözleme dayalı olarak bir sorunu,toplumsal herhangi bir durumu ele almaz ama bahseder.
Komik olanı aktarırken bazen abartıya yönelir.Bu abartı hadisede değil karakter ve tiptedir.Dönemin yaşantısı kanlı canlı önümüze serilir.Anlatıldığı dönemin terzileri,otelleri araba çeşitleri, ulaşım araçları,sokakları vs adeta gözümüzde tam olarak canlanır.
Romanda 2.Abdülhamid döneminin gizlenerek yapılan çapkınlıkları dönemin yasaklı eğlenceleri ve eğlence yerleri zemininde anlatılır.Yazar bu anlatımı edkiden fuhuş yolunu seçmiş Pembe Maşlahlı kadın ile yapar ve biz okur olarak kitabı aslında bir anı defterinden okuruz.
Yazar kitabında yer alan resimleri kendi çizer.Anlattığı dönemin İstanbul’unun dilini yansıtır.O günün deyimleri sık sık karşımıza çıkar.
Her tabakayı anlatmasından ötürü her kesimin adetleri, yaşam biçimi,incelikleri, konuşma biçimi satırlarına yansır.
Baskıcı bir rejim içinde eğlenceli bir yaşaın olabileceğini,baskı altındayken renkli bir yaşamın olabileceğini gözler önüne serer.
Pembe Maşlahlı Hanım’ın adı Hayriye’dir.On yaşındayken annesi ölmüştür ve üvey annesi onu evden uzaklaştırmak için evlendirir.Düğün gecesi bile eve geç gelen sarhoş kocası kantocu Kamelya’ya aşıktır.Her gün hakarete uğrayan Hayriye ne üvey anne ne de koca evinde sevilir.Kamela’ya âşık biri dönemin jurnalcilik havasından yararlanarak bir iftirayla sarhoş kocanın Bulgaristan’a firar etmesine neden olur.Yüzü gülmeyen,kadınlık gururu kırılan ve bebeğini kaybeden Hayriye koca evinden ayrılır geçmişi karanlık olan Kanarya Hanım’la yaşamaya başlar.Giydiği pembe maşlah nedeniyle ünlenemeye başlarken içinde bir intikam duygusu da boy gösterir.Gezme yerlerinde peşinde her tabakadan erkek koşar.Peşinde çok kişi olsa da o Tayfur’a gönlünü kaptırır.Uzun süre haber almadığı için bir müddet şehirde onu arar durur.Güzelliği ile canlar yakan bu kadına evli Topaç Molla Bey Sarıyer’de bir ev tutar kendi de yan eve taşınır.Bu arada Topaç Molla Bey Tayfur’un kayınpederidir.Mahalle dedikoduyla çalkalanırken annesinin rezalet çıkarmasıyla buradan kaçar yerineyse babası gelir.Bitişik evde Pembe Maşlahlıyı görünce aşık olur.Kazasker Dânâ Efendi’nin karısı oğlunu kadının elinden kurtarır fakat kocası Pembe Maşlahlıyla evlenir.Bu evlilik hilelerle olur.Dönemin siyasi havasını romanlarına yansıtan yazar bu romanda hafiyeliği yansıttığı gibi,Jön Türkler’le bir bağı olduğunu söyleyip sarhoş kocanın kaçmasını sağladığı gibi Meşrutiyetin ilanını da romanında kullanmıştır. Meşrutiyet ile Kazasker Sinop’a sürülür.Dengelerin nasıl değiştiğini görürüz.Sarhoş, kumarcı kocaysa değişen siyasi iklimle İstanbul’a döner.Hürriyet kahramanları arasında anılır.Bu ikilikler hayli komiktir.Dönüşüyle beraber nice canlar yakan karısına âşık olur.Mutlu bir sonla biten roman dönemin siyasi iklimini her adımda hissettirir ve hayli komiktir.
ALINTI
Kişi kendisini kederle altüst ederse ,feleğin getirdiğine tahammül edemez,gürleyip gider.